Image

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü

İstanbul Üniversitesi’nin modern bir kurum olarak teşkilatlandırılması ve modern bilim anlayışına göre öğretime başlaması 1845 yılında başlamış, çeşitli aşamalardan geçtikten sonra 12 Ağustos 1900 tarihinde Darülfünun-ı Şahane adı altında, Yüksek Din İlimleri (Ulum-ı Aiiye-i Diniye), Matematik ve Doğa Bilimleri (Ulum-ı Riyaziye ve Tabiiye), Edebiyat, Mekteb-i Hukuk ve Mekteb-i Tıbbiye fakülteleriyle kurulmuştur. Darülfünun’la aynı tarihte Edebiyat Fakültesi, Edebiyat, Tarih ve Felsefe bölümleriyle kurulduğu kabul edilmektedir. 110. yılını (1900-2010) tamamlamak üzere olan Felsefe Bölümü’nün özelliklerini ortaya koymak, Bölüm mensuplarının görevleri arasındadır.
Darülfünun-ı Şahane nizamnamesi, 12 Ağustos 1900 yılında yürürlüğe girmiş ve bu tarih, Darülfünun’un kesin kuruluş tarihi kabul edilmiştir. Darülfünun’un kuruluşunda yer alan Edebiyat şubesi’nin dersleri arasında Hikmet-i Nazariye adı altında İlm-i Ahvali Nefs, Mantık, Ahlak ve Estetik yer almışlardır. 1900’deki kuruluşundan itibaren Darülfünun, Edebiyat Şubesi ve felsefe dersleri bir daha kesintiye uğramamış, böylelikle Felsefe Bölümü’nün kuruluşu, Darülfünun ve Edebiyat Fakültesi’nin kuruluşuyla birlikte söz konusu tarihte gerçekleşmiştir.
Darülfünun’un kuruluşunda eğitim süresi üç yıl olarak belirlenmiştir. Haftalık ders saati 11-13 olarak belirlenmiştir. 1912 yılında Maarif Nezareti, Darülfünun’un Ulum-ı Aliye-i Diniye ile Edebiyat şubelerinde yeni bir program hazırlanmasını istemiştir. Yeni raporda Edebiyat Şubesi, Felsefe, Tarih-Coğrafya ve Lisan olmak üzere üç kısma ayrılmıştır. Eğitim süresi iki yıla indirilmiştir. Felsefe kısmına Arap Felsefesi ile Sosyoloji dersleri eklenmiştir. Felsefe kısmına seçmeli ders sistemi getirilmiştir. Buna göre öğrenciler, zorunlu derslerin yanında, diğer kısımlardan dört saatlik ders seçmeleri önerilmiştir. 1915 Nizamnamesinde, Mantık, Ahlak, Terbiye, Ruhiyat, İçtimaiyat, Felsefe Tarihi, Metafizik ve İslam Felsefesi dersleri verileceği bildirilmiştir (Ayni 2007, 57). 1908 nizamnamesi çerçevesinde hazırlanan ve 1917’de açılan Medreset’ül Mütehassisin’de de felsefe dersleri okutulmuştur. Bu kurumda, 1- Tefsir ve Hadis Bölümü. 2- Fıkıh usulü ve Fıkıh bölümü. 3- Hikmet ve Kelam bölümü olmak üzere üç ana kısım yer almıştır. Hikmet ve Kelam bölümünde verilecek dersler, Tasavvuf, İslam Felsefesi Tarihi, Hikmet-i ilahiye, Mantık, Felsefe, Ahlak, Umumi Felsefe Tarihi, Dinler Tarihi, İslam Dini şeklinde sıralanmıştır. Fıkıh bölümünde de felsefe dersleri yapılmış ve dersler, Darülfünun hocaları Ferit Kam, İzmirli İsmail, Mehmet Ali Ayni tarafından vermişlerdir (Karakuş 1995, 114-115). 1924 düzenlemesinde, Edebiyat Fakültesi’nde İslam felsefesi, İçtimaiyat, Ahlak, Felsefe Tarihi, Ruhiyat, Mantık dersleri yer almıştır. İlahiyat Fakültesinde, İçtimaiyat, Ruhiyat, Ahlak, İslam Felsefesi Tarihi, İçtimai Ruhiyat, Felsefe Tarihi, Dinler Tarihi ve Felsefesi dersleri verilmiştir (Ayni 2007, 66; Karakuş 1995, 206). 1929 yılında Felsefe Bölümü üç kürsüden oluşmaktadır. Bunlar, Felsefe Tarihi, Ruhiyat ve Sosyoloji’dir. Bölüm öğrencilerine İslam Felsefesi, Terbiye ve Ahlak dersleri de program dahilinde verilmişlerdir (Orhonlu 1973, 68). 1931 tarihinde Edebiyat Fakültesi’nde asli ve ihtisas dersleri ayrımı yapılmış, Felsefe Bölümü için dördü asil, dördü ihtisas olmak üzere sekiz ders belirlenmiştir. Asli dersler, Felsefe Tarihi, Terbiye, İçtimaiyat, Ruhiyattır. İhtisas dersleri ise, Metafizik, Mantık, Ahlak ve İslam Felsefesi’dir (Karakuş 1995, 208). 1932 yılında bölümde okutulan dersler: Ruhiyat, Mantık, Metafizik, İslam Felsefesi, Terbiye, İçtimaiyat ve Ahlak, Felsefe Tarihi

1947-1948 Edebiyat Fakültesi Öğrenci Kılavuzu’na göre, öğrencilerin mezun olabilmeleri için biri tezli olmak üzere dört sertifika seçmeleri gerekmektedir. Felsefe Bölümü için gerekli dört sertifika şunlardır: 1- Umumi Felsefe Tarihi. 2- Umumi Felsefe ve Mantık. 3- Psikoloji. 4- Sosyoloji ve Ahlak (1947-1948 Öğrenci Kılavuzu, 21, 25). Sertifika temelli yapılanma ve kürsü usulü, YÖK yasasına (1981) kadar ufak değişikliklerle devam etmiştir.

Kürsüler: 1919 Nizamnamesi’ne göre kürsüler şöyle tanımlanmıştır: Müderrisler Meclisi’nin takdiriyle öğretim kürsüler ve derslere ayrılarak yapılacak ve her medresenin (fakülte) esaslı meslek dersleri kürsü itibar olunur. Ana meslek dersleri kürsüler şeklinde örgütlenmiş olup, bunların dışındaki dersler kürsülere bağlı değillerdir. Yeni kürsü açmak, ya da kapatmak, yeni dersler koymak kaldırmak, dersleri birleştirmek, Müderrisler Meclisi’nin kararı, Darülfünun Divanı’nın tasvibi ve Maarif Nezaretinin onayıyla gerçekleşir. 1924 Talimatnamesinde Kürsü ve Dersler Darülfünun-u Osmani Nizamnamesiyle (1919) aynıdır, 1929’da Edebiyat Fakültesi’nde üçü edebiyat, üçü tarih, üçü felsefe ikisi coğrafya şubelerine ait olmak üzere onbir kürsü vardır. Felsefe Şubesi, Felsefe Tarihi, Ruhiyat ve İçtimaiyat kürsülerini içeriyordu
1937-1938 ders programında, Umumi Felsefe, Felsefe Tarihi, Sosyoloji, Ruhiyat ve Terbiye başlıkları altında dört disiplin sayılmıştır. Felsefe Bölümü lisansı dört ana ihtisas disipline ayrılmıştır. Umum Felsefe ve Mantık, Felsefe Tarihi, Ruhiyat ve Terbiye, Sosyoloji ve Ahlak aynı zamanda kürsülere de işaret etmektedir (Talebe Kılavuzu 1938, 63-65; Kafadar 2000, 291). Felsefe Bölümü, 1950’li yıllarda yürürlüğe giren Edebiyat Fakültesi Lisans Talimatnamesi’ne göre ayrı kürsü ve lisans sertifikaları korunmuştur. Bununla birlikte, Sosyoloji, Psikoloji, Pedagoji kürsüleri bağımsız bir duruma gelmişlerdir. Tarih süreçte felsefe derslerini, felsefe tarihi, umumi felsefe ve mantık, sistematik felsefe, sistematik felsefe ve mantık, Türk İslam Felsefesi, bilim tarihi ve mantık kürsüleri çeşitli adlar altında yürütmüşlerdir.

Dersler: Bölüm’ün ilk hocaları ve verdikleri dersler şunlardır: Ahmet Mithat Efendi, Felsefe Tarihi, Dinler Tarihi, Umumi Tarih dersleri (Ülken 1979, 110) okutmuştur. Hüseyin Cahit Yalçın, Felsefe ve Estetik; Filibeli Ahmet Hilmi, Metafizik; Emrullah Efendi, Hikmet-i Nazariye ile Terbiye ve Tedris (İpek 2008, 2); Mehmet Ali Ayni, Felsefe Tarihi (Ülken 1979, 294); Ziya Gökalp, İçtimaiyat; Rıza Tevfik, Felsefe, Estetik (Utku ve Erbay 2009, 4) ve Metafizik; Babanzade Ahmet Naim, Felsefe, Mantık, Ruhiyat (Çakan 1991, 375) ve Metafizik (Gökberk 1983, 3-4) derslerini vermişlerdir. 1933 yılına kadar olan sürede Muallim Ali Haydar, Halil Nimetul- lah Öztürk, Mehmet İzzet, Orhan Saadettin, Mehmet Emin Erişirgil, İzmirli İsmail Hakkı, İsmail Hakkı Baltacıoğlu, fiekip Tunç, Necmeddin Sadık, Hilmi Ziya Ülken ders vermişlerdir.

Reform sonrasında felsefe derslerinin başlıkları ve veren hocalardan dolayı da içeriklerinde büyük değişiklikler olduğu görülmektedir. Reichenbach (1933-1938) ile Ernst von Aster’in (1936 - 1948) birlikte ders verdikleri döneme (1937-1938 arası) ait olan ve Felsefe Bölümü arşivinde yer alan, Felsefe Bölümünün Tedrisat Planı adlı metinde dersler şu şekilde sunulmaktadır: Felsefe öğrencilerinin umumi felsefe, felsefe tarihi, sosyoloji, ruhiyat, terbiye olmak üzere beş ihtisas alanına ayrıldığı, bu alanların ilk iki yıl ortak dersler aldıkları, isterse ihtisas alanlarını değiştirebilecekleri, üçüncü yılla birlikte ihtisas derslerinin başladığı belirtilmiştir. İlk iki sene dersler, A ve B tipi ve her tip için haftada 10 saati geçmeyecek şekilde sınıflandırılmıştır. Yeni gelen öğrenciler bu ders tiplerinden birini seçmek durumundadırlar. Derslerin iki tipe ayrılmasındaki amaç, hocaların her yıl aynı dersleri okutmaması ve dersleri mümkün olduğunca fazla kişinin takip etmesidir. 5. Sömestri için haftalık 10 saat, 6-8. sömestriler için 14 saat ders almaları öngörülmüştür. Üçüncü ve dördüncü sınıflar için bazı dersler mecburidir. Hangi derslerin mecburi olacağı ders yılı başında hocalar heyeti tarafından belirlendiği belirtilmiştir.
Macit Gökberk, Takiyettin Mengüşoğlu, Vehbi Eralp, Bedia Akarsu, Nermi Uygur, İsmail Tunalı ve Hüseyin Batuhan 1940 yıllardan itibaren Felsefe Bölümü’ne hakim olmuşlardır. Bu hocalar, felsefe tarihinin eskiçağ, ortaçağ, yeniçağ, Rönesans, Aydınlanma, 19. yüzyıl, 20 yüzyıl gibi dönemlerde oluşan felsefe anlayışlarını, varlık, bilgi, mantık, ahlak, sanat, tarih, devlet, antropoloji, dil, teknik felsefesi, gibi disiplinleri, Platon, Aristoteles, Descartes, Leibniz, Hume, Kant, Schopenhauer, August Comte, Nietzsche, Bergson, Russell, Wittgenstein gibi önde gelen filozoflarla ilgili dersler vermiş ve seminerler yapmışlardır. Metin çalışmaları da öncelikli dersler arasında yer almıştır. Bu ders anlayışı hem felsefe tarihini hem felsefe disiplinleri ile sorunlarını hem de filozofları kapsamaktadır.

Doktora: ÎÜ.Felsefe Bölümü, dışarıda doktora yapan Macit Gökberk, Takiyettin Mengüşoğlu ve İsmail Tunalı dışında kendi bünyesinde bulundurduğu bütün elamanlarına doktora yaptırmıştır. Ayrıca, Türkiye’de kurulan diğer felsefe bölümlerinin kurucu hocaların tamamına yakını aynı kurumda doktora yapmışlardır. 1942’de başlatılan felsefe doktora programından, 1956 yılana kadar 10 kişi mezun olmuştur. 1956-1964 arası yaklaşık sekiz yıl hiç doktora yapılmadığı görülmektedir. 1964- 1990 arasında 26 yılda 28 kişi doktora yapmıştır. Doktora çalışmalarında ele alınan konular, ahlak, bilgi, varlık, estetik, bilim, dil- kültür, aydınlanma, siyaset-iktisat, insan, algı, sistem, a priori, mantık, Sokrates öncesi, metafizik, sanat, tarih gibi, felsefenin temel alanları ile temel kavramlarını içermektedirler. Başka bir deyişle felsefenin hemen hemen her alanında çalışıldığı görülmektedir. Doktora yapanların büyük bir kısmının felsefe bölümlerinde hoca olmaları, hem Felsefe Bölümü’nün gelişmesine hem de Türkiye’de felsefenin derinleşip yaygınlaşmasına büyük katkı sağlamışlardır


Türkiye'de Felsefe Bölümünün Üç Dönemi - Reform Öncesi Dönem

Türkiye'de Felsefe Bölümünün Üç Dönemi - Reform Öncesi Dönem

9 Ocak 2017 Pazartesi

Felsefe Bölümü’nün kurulup gelişmesinde ve özelliklerinin oluşmasında Bölüm’de ders veren hocalar belirleyici olmuştur. Başka bir deyişle hocaların felsefe anlayışları Bölüm’de öğretilmek istenen felsefe anlayışını da biçimlendirmiştir.

Türkiye'de İlk Kurulan Felsefe Bölümleri

Türkiye'de İlk Kurulan Felsefe Bölümleri

10 Haziran 2017 Cumartesi

İÜ. Felsefe Bölümü’nü takip eden dört bölümü kuruluş sırasına göre kısaca tanıtmak gerekir.

Osmanlı Döneminde Felsefe

Osmanlı Döneminde Felsefe

10 Kasım 2015 Salı

Özellikle de Osmanlı döneminde felsefeye ilişkin açık tartışmalar yapılmıştır. Osmanlı düşünürlerinin felsefeden ne anladıkları ve nasıl tanımladıkları ve nasıl kullandıklarını, onların bakış açılarıyla ele alıp değerlendirmek, teorik düşünce anlayışlarının resminin oluşmasında etkili bir yoldur.

Arama

Zaman Çizelgesi

Seçtiklerimiz

Siyaset Felsefesi
Liberalizm Nedir? Özellikleri Nelerdir? Temsilcileri Kimlerdir?

Toplumsal ve politik analiz ile değerlemenin amaçları açısından gerçekten önemli olanın birey ya da kişi olduğunu savunan liberalizm açısından, bir kültürün, dil, cemaat ya da ulusun kaderi ve istikbaliyle ilgilenmek kadar doğal ve gerekli bir şey olamaz. Bununla birlikte, bu ilgi ikincil olup esas değerli olan birey ve bireyin hazları ve acıları, tercihleri ve özlemleri, gelişimi ve bekasıdır.

4 Mayıs 2017 Perşembe

Metafizik
Varoluş Felsefesi veya Varoluşculuk

Bu varlık görüşünde insan tanımı, varlıktan değil, bizzat insandan çıkılarak yapılır ve çok daha önemlisi, varlık “kendi kendisini tanımlayan insan”a göre tanımlanan bir şey olarak görülür. Başka bir deyişle, bu yeni felsefede varlık, varlığı ele alan, varlık sorusunu sorabilen yegâne varlık olarak insandan hareketle ortaya konur.

4 Mayıs 2017 Perşembe

Voltaire
Voltaire ve Deist Tanrı Anlayışı

Voltaire, Tanrının varoluşunu ele almadan önce, klasik Tanrı anlayışlarıyla dinin kendisine ve kurumsal boyutuna şiddetli bir savaş açar. Gerçekten de Voltaire, esas olarak her tür karanlıkçılığa olan nefreti ve Hıristiyanlığa, özellikle de Katolik Kilisesinin temsil ettiği Hıristiyanlığa yönelik amansız düşmanlığıyla seçkinleşir.

3 Mart 2017 Cuma

Felsefe Akımları
Marksizm - Sosyalizm - Komünizm Nedir?

Marksizm ve ona dayanarak ortaya çıkan sosyalizm ve komünizm ideolojileri, temellerini Karl Marx’ın (1818-1883) ve yakın dostu Friedrich Engels’in (1820-1895) felsefî görüşlerinden alır.

23 Kasım 2015 Pazartesi